Filosofische achtergrond bij Het wezen moet verschijnen van René van Delft

In 333 pagina's wordt een luchtig verhaal verteld, dat met behulp van Hegel terloops het wezenlijke van de gehele geschiedenis van de filosofie bespreekt.

Er worden drie fundamentele filosofische posities gepresenteerd, die het geheel van het westerse denken omvatten.

"Toch best simpel, filosofie, als je er even over nadacht. Dat wezen ging als een lopend vuurtje door de eeuwen heen en als een soort roddel veranderde het bij elke vertolker. De geschiedenis kon je samenvatten in drie strijdige overtuigingen: alleen het wezen bestaat, het wezen moet verschijnen, er is alleen schijn. Binnen dit spectrum moesten al die filosofische types hun positie bepalen." p.247

Die drie posities zijn Platonisme, Hegelianisme en Postmodernisme.



Persoonlijk kennismaken met Hegel...

"De eerste kennismaking, ook al twintig jaar geleden, was hetzelfde als bij andere filosofen die ik nu hoog heb zitten: wat is dat voor een gek? Geen touw aan vast te knopen.
Met geduld krijg je langzaam door dat hier iets heel waardevols wordt gezegd. Mijn conclusie is, dat je conclusies beter zo veel mogelijk kunt uitstellen. En uiteindelijk kon ik zeggen: Hegel heeft me leren denken.
Voor ik Hegel las, had ik een statisch idee van waarheid. Het idee dat sommige dingen waar zijn en andere niet. En dat je er misschien achter kon komen hoe het dan echt zat, of niet, of nooit. Dat klinkt allemaal al erg losjes, maar in feite is het een heel doodse opvatting van waarheid.
Via Hegel leer je een idee krijgen van de noodzakelijke dynamiek van waarheid. Dat waarheid - als het over belangrijke en interessante onderwerpen gaat - niet iets is dat ergens van af te lezen en dan te formuleren is, maar dat waarheid - voor zover mogelijk - zich onthult. Het is een ervaring van doorzien hoe beperkt je eigen denken steeds is, je eigen vooroordelen, je favoriete meningen, je gekoesterde opninie.
En dat geldt eigenlijk voor elk woord. Bij Hegel hebben de woorden geen statische betekenis, maar zijn ze vloeibaar. Door na te denken over een woord, door je in te leven in een fenomeen, gaat het groeien. Het eerste contact met een begrip is altijd eenzijdig en abstract. Door het respectvol de kans te geven zich te ontwikkelen, groeit je besef van tegenstrijdigheid en realiteit. Het wezen moet verschijnen. Dat wil zeggen: pas in de veelkleurige fenomenen kun je het licht zien. Het wezen kan alleen verschijnen wanneer je voldoende tijd vrijmaakt en openstaat voor nieuwe ideeŽn en visies.
In mijn roman gebruik ik hiervoor onder andere Amsterdam. De hoofdpersoon fietst vanuit het centrum steeds naar een buitenwijk. Een dialectisch fietsen waardoor hij steeds zijn beeld van Amsterdam moet bijstellen en uitbreiden, waardoor de stad steeds meer voor hem gaat leven. (p. 312)
Hegel is een anti-essentialistische filosoof, een anti-platonist. Bij hem is er geen esssentie, geen wezen vooraf gegeven, maar kan een wezenlijk begrip alleen gestalte krijgen door de concrete fenomenen.
Dialectiek, steeds kijken wat er eenzijdig is, waar je huidige opvatting stuk loopt, is geen foefje, maar een ervaring en een cultivering van dit besef. Het is een realisering dat het leven altijd rijker is dan je dacht. Dialectiek is in wezen: openheid voor wat meer is dan wat je eerder dacht.
Die houding kun je ook toepassen op mensen: plaats ze niet in een voor jou comfortabel hokje, maar geef ze de kans zich van verschillende kanten te laten zien. Daarmee krijg je pas oog voor de werkelijkheid, juist in de tegenstrijdigheid die elk mens in zich heeft. Het eenzijdige is doods en onwaar. De meerkantigheid van de verschijnselen geeft ze body."
René van Delft - 2009
Het wezen moet verschijnen


Een glimp van het Hegeliaanse systeem als geheel en de drie stappen van zijn methode.

Het wezen moet verschijnen - systeem en methode

Heldere en korte inleiding op het denken van Hegel:
Hegel en het geheel, door Renť van Delft